محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني
12
تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )
باماء العسل مسهل مرار وبلغم وزرد آب وگويند جهة استسقاء حاره مجربست وهمچنين سه قيراط از پنج ويك مثقال از عصارهاشن باماء العسل همين علم مىكنده مضر احشاء ومصلحش عسل وخوردن آب سرد ونشستن در آن قاطع اسهال اوست ابوقيطس نباتيست شبيه بابوقانس وپساق وپشكوفه ومفروش روى زمين وپخش سطبر در سيم كرم وخشك وجهه ضيق النفس وصرع ودرد اعصاب واستسقاء نافع ومصلحش عسل است در ضرر معده وقدر شربتش تا يك مثقال است ابيل نباتيست بخش شبيه شلغم وخوش طعم وبرگش مثل اسپست وشاخهاى بسيار وتخمش شبيه تخم زردك ودر كنار دريا رويد ومؤلف اختيارات گويد برگ آنچه در زمين خشك رسته باشد قاتل است در دويم كرم وخشك ومدر بول وجهة سپرز آزموده وقدر شربتش تا دو در همست ابركا كتاب دام عنكبوتست ودر حرف عين انشاء الله مذكور مىشود ابرون لغة يوناني وبه معنى دايم الحياة است وبه عربى حي العالم وبه فارسي هميشه بهار نامنده از جملهء رياحين وهميشه سبز است كبير أو را منبت بيشتر كوبا است ساقش به قدر زرعى وزيادة وبطبرى انكشت مهين وبا طورى كه بدست چسبد وبرگش شبيه به زبان وباريك وبا رطوبت وكلش ما بين سفيدى وزردى دبستانى أو بهتر از كوهيست وصغير أو را منبت سنكلاخ ومحوطها وموضعي كه سايه داشته باشد وشاخهاى أو ريزه واز يك جا بيرون آمده وپر برگ وريزه وپر آب وبه قدر شبرى وكلش كوچك وزرد مايل به سرخى وبخش مثل خبازى ودر باغهاى أصفهان وغيره بلاد بسيار است در آخر دويم سرد ودر أول خشك وباقوهء قابضه ورادع ومفتح سده جكر وزهره ومسهل صفرا وقاتل اقسام كرم أمعاء ومعده ومسكن حدت خون ومقوى معدهء حار ومانع نزف الدم وجهة سحج واسهال يك اوقيه از آب أو با شراب نافع وضماد أو با آرد جو جهة قروح خبيثة ومفاصل حاره وزخمهاى كهنه وسوختگى آتش ونمله واورام حاره جشم ونقرس مجرب ونطول عصاره أو جهة گزيدن ريتلا وبا روغن كلسرخ جهة درد سر واكتحال أو جهة ردمد وحمول أو جهة قطع رطوبات سايلهء رحم مفيد وطلا اوجهة باد سرخ كه تيغ زده خون آن موضع با آب أو مخلوط كرده مجربست وبا حنا جهة خارش ردن به دستور آزموده وبرگ خشك سائيدهء أو را جهة رفع اسهال مزمن مجرب دانستهاند وفزرجهء برگ أو جهة سيلان رحم وقطور روغن زيتون كه برگ يا عصارهء أو را در آن جوشانيده باشند جهة درد كوش حار بسيار نافع وگويند مضر سپرز است ومصلحش كل ارمنى وقدر شربت از عصاره أو سه مثقال ونيم تا هفت مثقال واز بركش تا پنج مثقال وبدلش كاهوست واز ديسقوريدوس منقول است كه نوعي از حي العالم مىباشد در قد وبرگ شبيه به خرفه ومزغب وغبار آلوده ودر نهايت كرمى ومقرح جلد وضماد أو باپيه كهنه محلل خنازير است ابزار كياهيست ساقش نازك وشكننده ودر اشهاى ساق برگها بهم پيچيده بجاى كل ودر بهار در بلاد يارده وجاهاى سايه ومكاني كه نمناك أو مواضعى كه مدتي آب در آن ايستاده باشد مىرويد ودر بغداد وموصل أو را در شير پخته مىخورند به انداك بلخى وتنديست ودر صورت شبيه است بهليون در دويم كرم ومنشهى ودير هضم وعصارهاش جهة اورام رخوه وريحيه ومركبه نافع وچون در آب ونمك بخيسانند تا تلخى وتندى أو زايل شود بغايت محرك باه ومصلحش بجهة رفع ثقل أو نعناع وشونيز وسركه وكرويا است ابست بلغة مغربى كوشت بانلك است ودر اترح مذكور مىشود ابن عرس حيوانيست برى ومعروف وبه فارسي راسود موش خرما نامند شبيه به موش وسر وپاهاى أو درازتر از موش است واز أو بزرگتر وموى دمش افشان ودر مصر بخانها بسيار را الفت مىگيرد ودر آنجا عرسه نامند درسيم كرم وخشك وگوشت أو محلل رياح غليظ ومسبى ؟ ؟ ومقوى جكر وموافق صاحب استسقاء وبارد المزاج وپادزهر سمومست چون باشبت يا روغن كنجد يا روغن زيتون نارس يا آب پخته باشد وچون پوست أو را كنده جوفش را بعد از پاك كردن به نمك اندوده ودر سايه خشك كند دو مثقال أو با شراب جهة سموم هوام ورفع زهر طفيقون وچون بجاى يك گشنيز پر كرده خشك نموده باشند جهة صرع وگزيدن هوام بهترين اوديه است وچون به مجموع أو را در ظرفى بسوزانند ضماد خاكستر أو با سركه جهة نقرس بسيار مفيد وخوردن دو مثقال از خون أو با آب عسل جهة صرع وطلا به خون أو جهة خنازير وصرع وضماد گوشت أو جهة درد كمر ومفاصل وجذب ستم وبيكان از بدن ومضر محرورين ومصلحش سركه وكاسنى وأنار ترش ومضر احشا واصلاح أو در روغن كنجد وزيتون پختن است وگويند چون كعب أو را در زندگى أو بيرون آورده زنان تعليق نمايند منع حمل نمايد وچون أو طعام زهردار مشاهده كند بلرزد ومو بر تن أو راست شود ابازير آنچه در طعامها كنند أعم از آنكه بقول باشد يا ادويهء يابسه ابم كماجى هتركى اسم خبازيست ابتل به هندى فربخمشكست ابرك بهندى طلق است ابزار مؤلف تذكره گويد بلغة شام گياه سوربخان است ابوفروه اسم شاه بلوط است ابن آوى كلب برى است وبه فارسي شغال نامند ابوتمرون بلغة رومى نغر است ابزار القطه بلغة مغربى ابرون صغير است ابوالاجساد كبريت است ابوالارواح زيبق است ابليوا بلغة عربى ابرونست ابريز براء مهملهء مكسوره معجمه ذهب خالص است ابرويون بلغة يوناني اسم اشنه است ابثيون به يوناني زايثج اس ابارون بيونانى وج است ابكون نشا است آب سنبل الطيب است آبوقلمون حجراليشف است ابليزطين مضريست أبرق شفنين بحريست